9 przełomowych okrętów podwodnych od XVI do XX wieku
9 przełomowych okrętów podwodnych od XVI do XX wieku 9 przełomowych okrętów podwodnych od XVI do XX wieku

Od prototypu napędzanego wiosłami po oryginalny okręt podwodny Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych - oto dziewięć podwodnych wehikułów, które jako jedne z pierwszych w historii zdecydowały się na zanurzenie.

Już w czasach Aleksandra Wielkiego marzono o łodziach podwodnych. Wyobrażano sobie, że ukryty przed wzrokiem nieprzyjaciela okręt stanowiłby przewagę militarną, ale pierwsze konstrukcje były tworzone przez pasjonatów i wynalazców.

Zanurzenie Aleksandra, obraz z XVI wieku

1. Drebbel: 1620–1624

Brytyjski matematyk William Bourne wykonał jedne z najwcześniejszych znanych szkiców okrętu podwodnego około 1578 roku, ale prawdopodobnie pierwszym człowiekiem, którego konstrukcja przepłynęła pod wodą, był Korneliusz Drebbel. W 1623 roku jego napędzana przez 12 wioślarzy drewniana jednostka obita natłuszczoną skórą odbyła rejs wzdłuż Tamizy w Londynie zanurzając się na głębokość 4,5 metra. Mimo że świadkowie opisali to wydarzenie, nie zachowały się żadne ówczesne ilustracje z tego przełomowego momentu.

Holenderski polityk i wynalazca zatrudniony przez brytyjskiego króla Jakuba I Stuarta wprawił w zdumienie tysiące londyńczyków oraz króla, który był obecny podczas pokazu. Sam wygląd tej pierwszej łodzi jest jedynie szkicem powstałym na bazie opisów. Niektóre relacje mówią, że „łódź nurkowa” zatonęła z powodu pęcherzy powietrza lub drewnianych zbiorników balastowych.

2. Turtle: 1775

Podczas rewolucji amerykańskiej wynalazca i absolwent Yale, David Bushnell, dostarczył kolonistom tajną broń w postaci eksperymentalnej łodzi podwodnej zwanej „Żółwiem”. Ten jednoosobowy drewniany pojazd był napędzany korbą ręczną i pedałem nożnym. Zbiornik na wodę obsługiwany pedałem pozwalał mu zanurzyć i wynurzyć się, a ołowiany balast utrzymywał go w pozycji pionowej. 

Gdyby działał prawidłowo, mógłby niezauważony zbliżyć się do wrogiego statku i podłożyć pod nim minę wypełnioną 68 kilogramami prochu czarnego, z zapalnikiem zegarowym. W godzinach porannych 7 września 1776 roku żołnierz-ochotnik Armii Kontynentalnej Ezra Lee przypuścił pierwszy w historii atak okrętu podwodnego, sterując Żółwiem.

Podpłynął niezauważony pod fregatę HMS Eagle na rzece Hudson koło Manhattanu. Niestety Lee przeszedł tylko minimalne szkolenie, więc podczas umieszczania ładunku złamało mu się wiertło, przez co nie mógł wbić ładunku w kadłub wroga. Następna próba dotarcia do celu ataku była również nieudana. Okręt trafił na silny prąd, którego początkujący sternik nie był w stanie pokonać. Za trzecim razem Turtle został zmuszony do wycofania się pod ostrzałem Brytyjczyków. Lee przerwał misję i zdetonował minę na otwartych wodach. 

Bushnell porzucił projekt okrętu podwodnego po kilku równie nieudanych misjach, które jednakowoż przyniosłu mu szacunek w armii. Zapytany później o jednostkę Turtle, pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych George Washington stwierdził: „Pomyślałem wtedy i nadal myślę, że to był wynalazek geniusza”.

3. Nautilus: 1800

Pracując dla rządu francuskiego w 1800 r., amerykański wynalazca Robert Fulton zaprojektował „Nautilusa” - metalowy statek nazywany często pierwszą nowoczesną łodzią podwodną. Ten ponad 6-metrowy okręt zawierał kilka rewolucyjnych innowacji, w tym miedziany kadłub w kształcie cygara. Do poruszania się pod wodą wykorzystywał czterołopatową śrubę o napędzie ręcznym, ale także składany maszt i żagiel do rejsów nawodnych.

W 1801 roku na zlecenie Napoleona zbudowano kolejnego Nautilusa. Statek wykonał kilka udanych zanurzeń testowych na początku XIX wieku, ale został zdemontowany i sprzedany na złom po tym, jak nie udało mu się podbić ani floty francuskiej, ani angielskiej. Tymczasem Fulton wrócił do Ameryki i w 1807 roku zdobył sławę jako twórca pierwszego parowego statku pasażerskiego, a później pierwszego okrętu o napędzie parowym.

Nazwa okrętu posłużyła Juliuszowi Verne’owi za pierwowzór jednostki podwodnej „Nautilus” w 20 tysiącach mil podmorskiej żeglugi. Istnieją źródła, które sugerują, że Robert Fulton do zbudowania Nautilusa wykorzystał projekt polskiego lekarza Jakuba Hoffmanna, który chciał użyć łodzi podwodnej, by uwolnić Tadeusza Kościuszkę z rosyjskiego więzienia.

4. Seeteufel: 1855

Wilhelm Bauer zbudował swoją pierwszą łódź podwodną w 1850 roku, ale ledwo uszedł z życiem po tym, jak jednostka zatonęła na głębokości 15 metrów podczas prób. Niezrażony bawarski wynalazca kontynuował eksperymenty i ostatecznie otrzymał od rządu rosyjskiego fundusze na nowy statek. Po podróży do Petersburga w 1855 roku skonstruował łódź Seeteufel (Żabnica), która otrzymała francuską nazwę Le Diable de Marin „Diabeł Morski”. Był to 15-metrowy okręt podwodny zdolny do przewożenia kilkunastoosobowej załogi. 

Stalowy statek pochwalił się kilkoma przełomami technologicznymi, w tym wieloma zbiornikami balastowymi dla dodatkowej pływalności, śluzą powietrzną, śrubą napędzaną przez załogę obsługującą wewnętrzną bieżnię oraz 21 iluminatorami. „Diabeł” ostatecznie wykonał ponad 130 udanych nurkowań, zanim zatonął na morzu po uderzeniu w dno. Najbardziej niezwykłym wyczynem było zanurzenie wraz z czteroosobową orkiestrą dętą na pokładzie podczas koronacji cara Aleksandra II Romanowa.

5. HL Hunley: 1863

Jednostka szturmowa zwana początkowo ”Fish Boat” została zaprojektowana, aby pomóc Konfederacji uciec z blokad morskich Unii podczas wojny secesyjnej. Zbudowana prywatnie przez grupkę ochotników z Mobile w Alabamie, została wykonana z odzyskanego żelaznego kotła parowego i miała miejsce dla ośmiu członków załogi - jednego do sterowania i siedmiu do obracania ręcznych korb napędzających trójpłatową śrubę. 

Okręt miał po jednym otwieranym do góry włazie na obu końcach kadłuba. Na dziobie i rufie znajdowały się zbiorniki balastowe napełniane wodą i opróżniane za pomocą zaworów i ręcznych pomp, w celu zanurzenia i wynurzenia. Do oświetlania wnętrza używano jednej świecy, która miała palić się 20-25 minut. Gdy płomień zaczynał migotać, należało przystąpić do wynurzenia okrętu, by „zaczerpnąć świeżego powietrza”.

Uzbrojenie jednostki stanowiła pierwotnie mina holowana na sznurze, ale potem zamieniono ją na dużą torpedę umieszczoną na 5-metrowym drzewcu przytwierdzonym do dziobu statku. HL Hunley uderzając czołowo w okręt wroga powodował jej eksplozję, co wydaje się aktem co najmniej samobójczym.

Podczas próbnych rejsów statek zatonął dwukrotnie, zabijając łącznie 13 członków załogi, w tym imiennika, inżyniera Horace'a Lawsona Hunleya. Jednak łódź była wielokrotnie wydobywana i 17 lutego 1864 r. porucznik George Dixon wraz z załogą ochotników przypłynął nią do portu Charleston. Tam dokonano historycznego zatopienia parowo-żaglowego slupu USS Housatonic. Statek Unii zatonął w ciągu kilku minut, ale HL Hunley również poszedł na dno – wraz z całą załogą. 

Wydobyto go na powierzchnię dopiero w 2000 roku. W 2017 ukazała się publikacja naukowa oparta na eksperymentach ze zmniejszonym modelem jednostki. Wyniki potwierdziły, że załoga zginęła od eksplozji własnej broni. Wybuch ładunku 61,5 kilograma czarnego prochu w odległości niecałych 5 metrów od kadłuba jednostki wywołał falę uderzeniową rozchodzącą się w wodzie, która spowodowała ugięcie się ścian kadłuba i w ten sposób wytworzenie wtórnej fali uderzeniowej w powietrzu wypełniającym jego wnętrze. Ta fala spowodowała natychmiastową śmierć załogi wskutek urazów płuc.

6. Le Plongeur: 1864

Pierwszy okręt podwodny wykorzystujący siłę mechaniczną, to „Le Plongeur” (Nurek). Był on francuskim statkiem zaprojektowanym przez kapitana marynarki wojennej Simeona Bourgeoisa i konstruktora Charlesa Bruna. Zamiast użycia korb lub pedałów do poruszania śrubą, ten 140-metrowy potwór wykorzystywał silnik tłokowy zasilany sprężonym powietrzem przechowywanym w zbiornikach. Powietrze dostarczało załodze tlen, ale służyło także do opróżniania zbiorników balastowych. Próby zanurzania wykazały, że okręt miał tendencję do szybszego opadania dziobu, co na płytkich wodach powodowało kolizję z dnem. 

Le Plongeur wykonał kilka udanych zanurzeń, ale ograniczony dopływ powietrza i niestabilna konstrukcja doprowadziły do ​​wycofania go z czynnej służby w 1872 roku. Wiele problemów zostało rozwiązanych w 1888 roku, kiedy to powstał francuski okręt podwodny „Gymnote”, zasilany energią elektryczną.

7. Ictineo II: 1865

Kiedy hiszpański wynalazca Narcís Monturiol zobaczył utonięcie nurka, który w 1857 roku poławiał koralowce, postanowił stworzyć pojazd, aby zwiększyć bezpieczeństwo pod wodą. W rezultacie powstał Ictineo II, pionierski statek, który od tamtej pory nazywany jest pierwszym na świecie okrętem podwodnym napędzanym silnikiem. Następca wcześniejszej łodzi nurkowej o nazwie Ictineo I, 14-metrowy Ictineo II osiągnął niezwykłą stabilność dzięki systemowi obciążników i czterem zbiornikom balastowym sterowanym pompą, umieszczonym wewnątrz podwójnego kadłuba. 

Śruby wprawiał w ruch silnik parowy, który wykorzystywał reakcję chemiczną do wytworzenia zarówno ciepła, jak i tlenu. Wygląda na to, że silnik zadziałał, bo Monturiol zanurkował z sukcesem pod koniec 1867 roku na głębokość 30 metrów. Niestety łódź została później sprzedana na części z powodu braku funduszy.

8. Argonauta: 1897

Technologia budowy okrętów podwodnych poprawiła się pod koniec XIX wieku, ale większość łodzi nadal była w stanie wykonywać tylko krótkie rejsy blisko brzegu. Zmieniło się to w 1897 roku, kiedy amerykański inżynier Simon Lake zbudował Argonautę, 36-metrowy statek napędzany 30-konnym silnikiem benzynowym. Najbardziej niezwykłą cechą jego łodzi był zestaw kół, które umożliwiały mu „jazdę” po dnie morskim. 

Posiadał również peryskop, komorę do nurkowania i wąż dostarczający powietrze do silnika i załogi. Lake początkowo wykorzystywał Argonautę do ratowania zatopionych wraków w zatoce Chesapeake. W 1898 roku użył go do przepłynięcia z Norfolk w Wirginii do Sandy Hook w stanie New Jersey. Ten rejs został okrzyknięty pierwszą podróżą łodzią podwodną na otwarty ocean. Przyniosło mu to szerokie uznanie i list gratulacyjny od samego Juliusza Verne’a. Inżynier opracował dziesiątki podwodnych maszyn dla Marynarki Wojennej USA i jest autorem ponad 200 patentów.

9. USS Holland: 1897

Podczas ceremonii w Newport na Rhode Island 12 października 1900 roku USS Holland stał się pierwszym okrętem podwodnym oficjalnie oddanym do służby przez US Navy. Zwodowany w 1897 roku 19-metrowy statek wziął swoją nazwę od wynalazcy, Johna Philipa Hollanda, inżyniera urodzonego w Irlandii, który był jednym z najbardziej płodnych twórców łodzi podwodnych końca XIX i początku XX wieku. 

Uzbrojenie okrętu składało się z pojedynczej wyrzutni torpedowej i pneumatycznego działa dynamitowego. Był napędzany 4-cylindrowym silnikiem benzynowym do podróży na powierzchni wody, ale zawierał również 160-konny silnik elektryczny do poruszania się pod wodą. 

Konstrukcja wprowadziła do okrętownictwa kilka efektywnych nowości: niski współczynnik długości do średnicy, asymetryczną okrągłą formę oraz pojedynczą śrubę i mały kiosk.

USS Holland nigdy nie brał udziału w walkach, bo służył jako okręt szkoleniowy i doświadczalny. Do czasu wycofania go ze służby amerykańska marynarka wprowadziła pół tuzina innych okrętów bojowych.

Legendarna jednostka została sprzedana na złom w 1913 roku - za sto dolarów. Przedsiębiorstwo zajmujące się złomowaniem musiało dodatkowo wpłacić kaucję na kwotę 5000 dolarów. Była to gwarancja, że okręt będzie zezłomowany i nie zostanie wykorzystany do innych celów.

źródło: [1]

0.1621949672699